KUNST x TECHNIEK

een STT toekomstverkenning

Carta ontmoet Victory Boogie Woogie

De Victory Boogie Woogie, het laatste en onvoltooide schilderij uit 1944 van Piet Mondriaan (1872 – 1944), is twee jaar diepgaand onderzocht door een wetenschappelijk team van het Instituut Collectie Nederland (ICN), het Gemeentemuseum Den Haag en het Mobile Laboratory (MOLAB) team gesponsord door Eu-Artech*. Tijdens het symposium in het Gemeentemuseum Den Haag op 29 augustus werden de bevindingen gepresenteerd aan een internationaal publiek van wetenschappers, conservatoren, restauratoren en geïnteresseerden.

Het onderzoek is in drie fases uitgevoerd met als doel meer kennis te ontwikkelen over de ontstaansgeschiedenis van het werk. Met het MOLAB vond microscopisch en materiaaltechnisch onderzoek op zaal plaats. Daarnaast zijn historische gegevens verzameld over de restauratie- en ontstaansgeschiedenis. Tijdens het symposium komen al deze aspecten aan de orde.

De gedachte dat Mondriaan werkte volgens van tevoren bedachte recepten en strikt geometrische patronen uitvoerde wordt door het onderzoek gelogenstraft. Het werk blijkt zeer complex. Op het oppervlak zijn bijna 600 vlakjes te zien die bijna geen van alle in de eerste fase van de opzet van de compositie te zien waren. Elk vlakje blijkt te bestaan uit twee, drie of meer lagen van vaak verschillende tinten. In enkele gevallen zijn zelfs zeven verflagen waargenomen. Daarnaast zitten er honderden stukjes tape op, die Mondriaan gebruikte om ideeën over veranderingen en bijstellingen aan de compositie te visualiseren. Het totale werk omvat dus enkele duizenden vlakjes bestaande uit verf of tape.

Dankzij de verschillende onderzoeksmethodes is het gelukt om de werkwijze van Mondriaan te achterhalen. Hij startte met een aantal gekleurde lijnen op een witte ondergrond. Deze compositie veranderde hij gaandeweg aanzienlijk. De witte achtergrond en een deel van de lijnen heeft Mondriaan veranderd door het plaatsen van gekleurde, witte én grijze vlakken. Hoewel veel grotere vlakken uit meerdere verflagen bestaan, heeft hij deze nauwelijks van kleur veranderd of verplaatst. Dit betekent dat Mondriaan de compositie van de grote vlakken in één keer heeft opgezet en dat hij daar tevreden over was. Wel heeft hij veelvuldig kleurnuances aangebracht. Het blauw begint met een vrij donkerblauw, waarop hij een grijsblauw, daarna een licht kobaltblauw en een ultramarijnblauw aanbrengt om te eindigen met kobaltblauw. In sommige vlakken is te zien dat hij ze kleiner of groter heeft gemaakt. Andere vlakken zijn later voorzien van kleine vlakjes in het midden.
De meeste veranderingen vinden plaats in de kleine vlakjes waarvoor Mondriaan tape gebruikte. De versie zonder tape is gereconstrueerd en de verschillen met de huidige versie zijn opvallend.

Het CARTA systeem
De opbouw van de verflagen zijn in kaart gebracht met behulp van CARTA, een computerprogramma van het bedrijf CARIS dat gebruikt wordt om aardlagen in kaart te brengen. Het systeem is nu voor het eerst toegepast voor conserveringsonderzoek en het is zeer geschikt als documentatiesysteem. Al het wetenschappelijke materiaal – totaalopnames, microscopie-, röntgen- en strijklichtopnames, oude fotos en schetsjes en de analytische resultaten van MOLAB in de vorm van grafieken – kan gekoppeld worden aan die delen van het schilderij die zijn onderzocht. Hierdoor ontstaat een completer èn toegankelijker beeld van de laagopbouw, de verhouding tussen de verschillende vlakken en het geheel. Publicatie van de resultaten van het onderzoek in CARTA is een bron van kennis voor restauratoren en conservatoren wereldwijd. Kennis die kan worden gebruikt voor een betere conservering van werken van Mondriaan en soortgelijke waardevolle moderne (en klassieke) werken.

Single Post Navigation

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: